Interview: Mary Gauthier

Uniek project met Amerikaanse oorlogsveteranen

Tekst: Kees Schepel

Beeld: Laura A. Partain en Jack Spencer

AmericA Magazine mocht dit najaar voor haar optreden in Lux, Nijmegen, aan tafel met Mary Gauthier. Singer-songwriter uit Louisiana. Na een leven vol drank en drugs is zij pas laat, toen ze al een eindje in de dertig was, begonnen met haar eigen nummers schrijven. Ze zal hierover zeggen: “Music saved my life, songs saved my life”, als wij vragen of zij zelf een verband ziet tussen haar eigen  leven en werk in de muziek en de oorlogsveteranen wier verhalen zij in de songs op haar album Rifles and Rosary Beads in muziek en woorden heeft gevat.

Het was een jaar of zes of zeven geleden dat Gauthier gevraagd werd om deel te nemen aan de Songwriting with soldiers programma. Zij heeft een tijd lang getwijfeld of ze het wel moest doen. In eerste instantie ging zij er van uit dat het niets voor haar zou zijn. Wat moest zij, anti-oorlog, gay, links denkend, in alles tegengesteld aan het militaire, met oorlogsveteranen? Die zouden immers allemaal wel rechts, conservatief, homofoob en oorlogszuchtig zijn… Zij ging toch, en weet nu dat ze het compleet mis had.

Schrijven met oorlogsveteranen
Songwriting with Soldiers is een particulier initiatief, opgezet door Darden Smith, singer-songwriter uit Austin, Texas. Volledig onafhankelijk, volledig gefinancierd uit giften en donaties. Het gaat uit van een schijnbaar simpel principe: koppel veteranen en nog actieve militairen aan professionele songwriters om samen songs te schrijven over hun ervaringen als militair. Om dan zo, door een samenwerking gebaseerd op vertrouwen, die militairen, hun gezinnen en de gemeenschappen waar zij deel van uit maken te helpen opnieuw hun weg te vinden, uit de trauma’s en zo goed als gaat terug in het ‘normale’ leven.

Mary Gauthier vertelt vol passie over het project en over haar betrokkenheid. “Het gaat zo: tien veteranen en vier songwriters worden uitgenodigd voor een weekend op een rustige plek. Het kunnen Vietnam veteranen zijn, Desert Storm veteranen, maar ook nog actieve jonge militairen die bijvoorbeeld uitgezonden zijn naar Irak of Afghanistan. We beginnen op vrijdag avond. Wij stellen ons voor, spelen een liedje, en dan mogen de veteranen kiezen met wie ze dat weekend willen werken. Dan ga ik met ze praten. Wanneer heb je gediend, en waar? Wat heb je meegemaakt? Hoe is het met je familie? En zo begin je een gesprek… En weet je wat het is? Omdat ze vaak verschrikkelijke dingen hebben meegemaakt en gezien hebben, en gewond geraakt zijn, hebben ze altijd een verhaal. Zelfs bij Vietnam veteranen, mannen van in de zeventig, en wat ze hebben meegemaakt ligt toch al heel ver weg, maar hun trauma is ‘right there’… En terwijl ze me hun verhaal vertellen komt de muziek al bij mij boven. Het zijn hun woorden, ik gebruik hun woorden, maar die komen bij mij later. Eerst de muziek. Ze weten dat ik ze hoor. Ik begrijp ze…”

But what saves you in the battle, can kill you at home (uit: Soldering On)

“Als militair zijn ze getraind om hun gevoelens uit te schakelen. Dat houdt ze in leven, dat kan hun  leven redden. Maar dan komen ze weer thuis en lukt het ze niet om die gevoelens weer in te schakelen. Ook thuis zijn ze aan het overleven. Hun gezinnen zijn bang voor ze. Ze dringen niet tot hem door…”

They’re hurt in places the eye can’t see. We miss the man our husband used to be (uit: Stronger together)

“Ze lopen om zijn gevoelens heen, altijd erop bedacht niks bij hem te ‘triggeren’ wat zijn trauma weer op kan roepen”.

Landmines in the living room. Eggshells on the floor (uit:The War after the War)

“Het trauma, die oorlog, komt mee terug naar huis. De knop kan niet zomaar worden omgezet. En dat beïnvloedt het hele gezin. Maar we merken dat we met Songwriting with Soldiersde juiste snaar kunnen raken. Kijk, het is geen therapie, maar het resultaat kan zeker therapeutisch zijn. Is er bewijs dat het werkt? Nee, nog niet. Wil je het bewijzen, dan zul je het wetenschappelijk moeten aantonen, en daar zijn we mee bezig. Maar ik weet dat het werkt. Ik heb meegemaakt dat me gezegd is dat de song die ik geschreven had zijn leven gered heeft…”

(Tijdens het optreden vertelt Gauthier het verhaal van een veteraan die mee heeft gedaan, en die daarna is gaan studeren, arts werd, en nu bezig is met dat wetenschappelijk onderzoek. Er worden hersenscans gemaakt voor en na de retreats, om zo te kunnen zien wat er eventueel veranderd is.)

“Ik werk nu zo’n zes jaar op deze manier met veteranen, en je vraagt je af of er geen reguliere zorg voor ze is… Soms wel. Maar dat neemt niet weg dat er een steeds grotere groep dakloze veteranen is. Dat zijn dan veteranen die niet doordringen tot het systeem. Ze hebben recht op hulp, maar iedere Veteran Administration Office heeft zijn eigen regels. Dat kan per stad of regio verschillen.
Weet je: trauma kan leiden tot verslaving, wat weer ertoe kan leiden dat ze hun werk kwijtraken, hun gezin. Financiële problemen, echtscheidingen… en dan kun je op straat terecht komen… Onder veteranen hebben we nu te maken met 22 zelfmoorden per dag, en nog meer doden door alcoholisme en andere verslavingen. Ik heb gewerkt met een gehandicapte veteraan. Hij zat in een rolstoel, 100% afgekeurd. Maar na met ons te hebben gewerkt was hij vastbesloten uit die rolstoel te komen. En weet je wat? Dat lukte! Maar toen kwam het: daardoor gold hij niet meer als gehandicapt en hij raakte zijn uitkering kwijt… Maar hij heeft besloten dat ze de pot op konden; hij heeft twee jonge zoons, en die hebben een vader nodig die niet in een rolstoel zit”.

Stank voor dank
“Alle songwriters zijn dol op de veteranen. Misschien is het inderdaad zo dat wij liedjes schrijven om met onze eigen trauma’s om te gaan, en dat we daarom iets bij hen herkennen. Ik weet dat ik veel voor ze voel. Ik hou van ze!
Ik ken geen soldaat die van oorlog houdt, want zij weten wat het is. Ik had me ook nooit gerealiseerd wat dat precies inhoudt: ‘Service’.  Maar dat is het letterlijk: ze zijn dienstbaar, ze dienen, ze geven. En misschien juist daarom  worden ze makkelijk uitgebuit, wordt er misbruik van ze gemaakt.”

“Ik ben er achter gekomen dat het heel goed mogelijk is problemen te hebben met het militair-industrieel complex en toch van soldaten te houden. Dat is misschien ‘complicated thinking’, en nu klinkt het misschien niet gek. Maar denk eens terug aan de Vietnam veteranen. Toen die terug kwamen werd er op ze gespuugd. Hoeveel pijn moet dat gedaan hebben!? Ik zei tegen een Vietnam veteraan: ‘Thank you for your  service!’. En toen zei hij dat nog nooit iemand dat tegen hem gezegd had. Moet je nagaan, in al die vijftig jaar na zijn thuiskomst-, nog nooit… ‘That’s some serious shit!’
Echt: je kunt tegen oorlog zijn en toch de soldaten ondersteunen”.

“Ik had het succes van Rifles and Rosary Beads niet verwacht. Goede kritieke van over de hele wereld! Nu vraag ik me af of de wereld misschien ook geïnteresseerd zou zijn in een album met alleen maar teksten van vrouwelijke veteranen. Op Rifles and Rosary Beads staan er al twee, eigenlijk drie. Maar dan een album vol… Wie weet. In ieder geval ga ik na thuiskomst al vrij gauw weer naar zo’n weekend. Mijn betrokkenheid is niet opgehouden met dit album.”

 

 

http://www.songwritingwithsoldiers.org/

https://www.marygauthier.com/home